Dân chủ

Franz Oppenheimer

Bằng dịch

Tóm tắt: Sự thống trị của một số ít [một tập đoàn-ND] hoặc của một người [chế độ quân chủ-ND] đối với số đông còn lại là di sản văn hóa ngàn đời của nhân loại. Ngược lại, Dân chủ thủa ban đầu không phải là một thế giới quan, không phải là một lý thuyết hay là một hệ tư tưởng, mà là sự phản kháng chống lại tập đoàn cai trị, là cái mà cho đến ngày hôm nay Dân chủ vẫn tiếp tục tranh đấu chống lại. Khái niệm "Dân chủ" thể hiện sự đòi hỏi của dân chúng [Demos] để được cùng tham gia cai trị, nhưng, lý thuyết mà nói, diễn đạt này không rõ ràng, bởi, về mặt logic sự gia tăng việc cùng cai trị một cách rộng rãi sẽ thu hẹp sự cai trị [kratía] hiện hành của nhóm thiểu số. "Thống trị, xưa nay không có gì khác, đó chính là hình thức hợp pháp của sự bóc lột về mặt kinh tế". Theo đó, Dân chủ ở mức hoàn thiện chính là không còn sự thống trị [akratia], điều mà theo Oppenheimer có nghĩa là "một xã hội lý tưởng ở đó mọi sự bóc lột về mặt kinh tế đã bị xóa bỏ". Việc xóa bỏ về mặt chính trị đối với xã hội có giai cấp phụ thuộc vào việc vượt qua vấn đề kinh tế của nó. Tất cả mọi yếu kém của nền Dân chủ đều nảy sinh từ những tàn dư của những tập đoàn cai trị trước thời đại dân chủ.

Read More...

Nhân quyền và các giá trị Á Đông

Amartya Sen

GIỚI THIỆU

Trong tiểu luận này, Amartya Sen, nhà kinh tế học người Ấn Độ, người đoạt giải Nobel về Kinh tế, phản bác những lý luận của các nhà độc tài tại Châu Á cho rằng nhân quyền và tự do không phải là các giá trị Á Đông nên không thích hợp với văn hóa Á Đông. Trong tiểu luận này Sen cũng phản bác thái độ cao ngạo của những kẻ tự phụ phương Tây là đem ánh sáng văn minh, trong đó có nhân quyền và tự do, đến cho các dân tộc Á Đông. Tất cả những lập luận của Sen được đặt trên những khảo cứu khoa học về các nền văn hóa Đông, Tây và kết luận một cách khẳng định là nhân quyền và tự do là những giá trị của con người nói chung, vượt qua biên giới của lãnh thổ và thời gian.

Read More...

Dân Chủ - Đó Là Quyền Của Tất Cả Quốc Gia

Joshua Muravchik

Có phải Dân Chủ là cho mọi người? Đối với người Mỹ thì câu trả lời rất là hiển nhiên. Nền Dân Chủ của Hoa Kỳ dựa trên những tiền đề rằng: "Tất cả mọi người sinh ra đều bình đẳng, (và) được đấng tạo dựng nên họ ban cho những quyền bất khả chuyển nhượng," và rằng "Chính quyền có được quyền lực chính đáng là nhờ vào sự ưng thuận của những người dưới quyền cai trị." Những điều này, nêu ra trong bản Tuyên Ngôn Độc Lập của Hoa Kỳ, là những "chân lý" đã được xem là "hiển nhiên." Đương nhiên, từ trước đến nay chưa bao giờ có những điều như vậy. Không một chính quyền nào trước đây đã đặt nền tảng trên những điều này. Những điều này, tuy thế, là những điều tuyên xưng niềm tin hay những nguyên lý đầu tiên, và dù không thể chứng minh được, đã bày tỏ những quan điểm căn bản về công lý của các bậc lập quốc Hoa Kỳ. Dẫn giải từ lý thuyết này, tác giả Joshua Muravchik, một học giả của Học Viện Doanh Thương Hoa Kỳ, và là tác giả của cuốn sách: "Xuất Cảng Nền Dân Chủ: Hoàn Thành Vận Mệnh Hoa Kỳ," đã nhìn vào khái niệm của "nền dân chủ phổ quát" và định nghĩa sự giới hạn và những thách thức của khái niệm này.

Read More...

Tìm hiểu về khái niệm công bình của Amartya Sen qua tác phẩm The Idea of Justice

Đỗ Kim Thêm

1. ĐẠI Ý

Công bình một đề tài tranh cãi quen thuộc trong đời sống gia đình hằng ngày, thí dụ như chuyện ba đứa trẻ, Anne, Bob và Clara, cùng đòi làm chủ một cây sáo. Anne nhất quyết dành cây sáo cho riêng mình với lý do khá thuyết phục vì là người duy nhất trong gia đình biết chơi sáo, Bob lại dành phần là vì mình không có trò chơi nào và Clara phản đối vì là người đã bỏ công làm ra cây sáo mà lại không có quyền hưởng. Bố mẹ phải giải quyết làm sao đem laị công bình cho cả ba? Nhưng sâu xa hơn, công bình là một luận đề triết học xa xưa, mà nhận xét chua chát của Thomas Hobbes trong tác phẩm Levithian từ năm 1651 đến nay vẫn còn giá trị: "Đời người là sống khốn khổ như thú vật và ngắn ngủi", thì còn tìm đâu ra công bình cho kiếp người?

Read More...

Amartya Sen: Lương tâm của kinh tế

Trần Hữu Dũng

(TBKTSG) - Đa số người ngoài ngành (và cả nhiều người trong ngành) thường nghĩ đến kinh tế như một khoa học giúp hoạch định những chính sách để quản lý, để phát triển, để tăng trưởng, để bình ổn. Những người có thiên kiến này sẽ ngạc nhiên khi đọc Amartya Sen, nhà kinh tế gốc Ấn Độ, người được trao tặng giải Nobel Kinh tế năm 1998. Ông là người châu Á đầu tiên được Nobel về ngành này.

Read More...

Chủ nghĩa cá nhân đối đầu với chủ nghĩa cộng sản

Clarence B. Carson 

Phạm Nguyên Trường dịch

Hiện nay người ta dễ dàng đồng ý rằng chủ nghĩa cá nhân ở Mĩ đã gặp chuyện gì đó chẳng lành. Mọi người đều nói rằng thái độ phục tùng đã trở thành đức hạnh cao nhất và cá nhân bị hi sinh cho tập thể. Từ sau Thế chiến II đã có một đống sách vở trình bày chi tiết luận đề nay. William H. Whyte, trong tác phẩmThe Organization Man[1], khẳng định rằng ngay cả người phát ngôn quyền lực nhất của chủ nghĩa cá nhân cũng sử dụng ngôn từ của chủ nghĩa tập thể nhằm “ngăn chặn ý nghĩ cho rằng chính anh ta cũng ở trong cái tập thể đang lan tràn khắp nơi mà những nhà cải cách, các nhà trí thức từng mơ ước và những quan niệm không tưởng mà anh ta từng cảnh báo”. David Riesman và các cộng sự, trong tác phẩm The Lonely Crowd, kể lại chi tiết quá trình đánh mất tính tự chủ của người Mĩ và cho rằng đấy là do sự thay đổi trong tính cách của người Mĩ, từ “hướng nội” sang “hướng về người khác”. Erich Kahler, trong tác phẩm gần đây, tuyên bố: “Hiện nay chúng ta đang chứng kiến và dấn sâu vào quá trình chuyển hóa con người vô cùng to lớn. Quá trình chuyển hóa này dường như có xu hướng tạo ra con người vượt ra ngòai cá nhân. Tuy nhiên, dễ nhận thấy những quá trình khác nhau của sự đổ vỡ hay mất giá của con người cá nhân”[2].

Read More...

Tư tưởng triết học của Hayek

Nguyễn Anh Tuấn

Friedrich August Hayek (1899 - 1992) là nhà tư tưởng người Áo, một trong những người lãnh đạo thế hệ thứ 4 trường phái kinh tế học Áo nổi tiếng với chủ nghĩa tự do và đây cũng là đặc trưng của tư tưởng triết học Hayek. Với tư cách này, ông đã phê phán chủ nghĩa tập thể, coi đó là một biến thái của chủ nghĩa duy thực ngây thơ. Ông cho rằng, các khoa học xã hội cần tập trung nghiên cứu hành động có ý thức, chứ không phải những tư tưởng tư biện, hay những dự án được áp đặt từ bên ngoài. Chính vì thế, ông cũng phê phán cả chủ nghĩa xã hội hiện thực với đặc trưng là sự kế hoạch hoá tập trung hết thảy mọi lĩnh vực đời sống xã hội và chủ nghĩa quốc xã bóp nghẹt mọi tự do, cho dù tự do đó đã dựa trên sự kém hiểu biết. Ông luận chứng và tuyên truyền cho thứ chủ nghĩa tự do đích thực mà theo ông, đảm bảo tự do phải gắn với việc bảo vệ những người yếu thế, dễ bị tổn thương trong xã hội.

Read More...

Sự tự do cổ đại so sánh với sự tự do hiện đại (P1/2)

Benjamin Constant

Tôi muốn kêu gọi sự chú ý của các bạn tới một sự phân biệt – vẫn còn khá mới – giữa hai dạng tự do: sự khác nhau giữa chúng vẫn chưa nhận được chú ý, hoặc ít nhất là cho đến bây giờ vẫn chưa nhận được sự chú ý đúng mức. Dạng thứ nhất là sự tự do mà các dân tộc cổ đại rất coi trọng; và dạng kia là sự tự do đặc biệt quý giá đối với các quốc gia hiện đại. Tôi nghĩa rằng sự khảo sát này rất quan trọng đối với chúng ta, vì hai lý do khác nhau.

Read More...

Ayn Rand (P2/2)

2. Lý thuyết đạo đức của Rand: Đức hạnh của sự vị kỉ

Tiêu đề khiêu khích Đức hạnh của sự vị kỉ của Ayn Rand phù hợp với một luận đề khiêu khích tương tự về đạo đức. Đạo đức truyền thống luôn luôn nghi ngờ sự tư lợi, lên án các hành động vô đạo đức vốn được thúc đẩy bởi sự tư lợi, cũng như ca ngợi các hành động vị tha. Theo quan điểm truyền thống, một người tư lợi sẽ không cân nhắc lợi ích của người khác và do đó sẽ coi thường hoặc gây tổn hại cho những lợi ích này khi theo đuổi lợi ích của riêng mình.

Read More...

Ayn Rand (P1/2)

Ayn Rand là một trí thức lớn của thế kỷ XX. Sinh ra ở Nga vào năm 1905 và học tập ở đó, bà di cư đến Hoa Kỳ sau khi tốt nghiệp đại học. Khi còn là sinh viên bà đã nghiên cứu lịch sử, chính trị, triết học và văn học. Rand thấy chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa cá nhân của Hoa Kỳ là một sự thay thế đáng mong muốn cho chủ nghĩa xã hội xấu xa và suy đồi ở Nga. Sau khi thành thạo tiếng Anh và thiết lập mình với tư cách là một nhà văn ở Mỹ, bà đã trở thành một người ủng hộ nhiệt thành cho triết lý của mình, Chủ nghĩa khách quan.

Read More...

Tư tưởng chính trị của Robert Nozick (P2/2)

Tiếp (P1/2)

c. Luận điểm tự sở hữu

Nozick cố gắng để chứng minh về mặt trực giác rằng chỉ có sự trao đổi trên thị trường tự do mới tôn trọng con người như là những người bình đẳng. Để làm điều này Nozick phát triển "lý thuyết công bằng dựa trên quyền". Để rõ ràng, chúng ta phải bắt đầu với điều được gọi là luận điểm tự sở hữu của ông. Luận điểm tự sở hữu của Nozick về cơ bản như thế này. 1) Mọi người sở hữu chính họ. Điều này dựa trên trực giác mà Nozick cung cấp ở trên. 2) Thế giới và các đối tượng của nó ban đầu không được sở hữu. 3) Ta có thể có được một quyền tuyệt đối đối với một phần không cân xứng (chiếm hữu nhiều tài sản hơn) của thế giới nếu điều này không làm khốn khó thêm điều kiện vật chất của người khác. Ngoài ra, vì Nozick nghĩ mỗi rằng mỗi người sở hữu chính mình, nên mỗi người cũng sẽ sở hữu tài năng của mình. Ông lập luận rằng điều này dẫn đến sự sở hữu các sản phẩm do tài năng của mình tạo ra. Thực thể sở hữu và được sở hữu là cùng một, đó là con người. Với điều này, Nozick hiểu cá nhân có các quyền sở hữu tuyệt đối đối với chính mình, và hơn nữa, đó là quyền sở hữu tuyệt đối đối với các nguồn lực mà họ có được. 4) Đó là tương đối dễ dàng để đạt được quyền sở hữu đối với một lượng không cân xứng (sở hữu nhiều hơn người khác) đối với thế giới. 5) Vì vậy, một khi sở hữu tư nhân là thích đáng, thì về mặt đạo đức một sự trao đổi tự do hàng hóa và nguồn lực hoàn toàn được phép.

Read More...